Sınıf içi etkinlikler
Öğrencilerin yapay zekâyı sorgulamayı öğrendiği altı etkinlik. Üçü kâğıt üzerinde yapılır ve beyan gerektirmez. Diğer üçünde öğretmen aracı akıllı tahtada kullanır; bunlar için uygulamadan önce YAZEK'te Etik Beyan doldurulur.
Öğrenciler hiçbir etkinlikte hesap açmaz ve aracı kendileri kullanmaz. Araçların yaş koşulları için Araçlar, beyan için Etik Beyan rehberi.
MEB Etik Kılavuzu, Tablo 1- 01
Hata avı
- Kademe
- Ortaokul – yükseköğretim
- Süre
- 30 dk
- Biçim
- Kâğıt üzerinde
Beyan gerekmez
Amaç. Akıcı ve inandırıcı bir metnin de yanlış olabileceğini fark etmek; iddiayı kaynakla sınamak.
- Dersten önce DYN-04 istemiyle, bilinçli hatalar içeren bir metin hazırlayın ve kâğıda basın.
- Öğrenciler ikili ya da üçlü gruplarla metni okur, şüpheli her cümlenin altını çizer.
- Her grup bulduğu hatayı ve "nasıl anladık?" sorusunun cevabını yazar (ders kitabı, atlas, öğretmene sorma).
- Sınıfça hatalar açılır; gözden kaçan hatalar üzerine kısa bir konuşma yapılır.
Dikkat. Metni siz üretip bastığınız için bu ders hazırlığıdır; öğrenciler YZ ile etkileşmez.
- 02
İyi soru atölyesi
- Kademe
- Ortaokul – lise
- Süre
- 40 dk
- Biçim
- Kâğıt üzerinde
Beyan gerekmez
Amaç. Bir YZ aracına ya da bir insana sorulan sorunun cevabı nasıl belirlediğini görmek.
- Tahtaya belirsiz bir soru yazın (ör. "Bana deprem anlat.").
- Öğrenciler soruyu "kim için, ne kadar, hangi biçimde, ne amaçla" sorularıyla gruplarla yeniden yazar.
- Gruplar sorularını değiştirir ve birbirinin sorusunu bu dört ölçüte göre puanlar.
- En iyi soruların ortak özellikleri tahtada listelenir.
Dikkat. Öğrencilerin yazdığı soruları bir YZ aracına girmeyin; öğrenci ürününü YZ ile işlemek beyan gerektirir.
- 03
Çizginin neresinde?
- Kademe
- Ortaokul – yükseköğretim
- Süre
- 40 dk
- Biçim
- Tartışma
Beyan gerekmez
Amaç. Ödevlerde YZ kullanımının kabul edilebilir sınırını sınıfça konuşup ortak bir kural yazmak.
- Sınıfın bir duvarına "kesinlikle uygun" ile "kesinlikle uygun değil" uçları olan bir çizgi çekin.
- Kartlara durumlar yazın: "YZ'ye ödev planı yaptırmak", "YZ'ye yazım hatalarımı düzelttirmek", "YZ'ye kompozisyon yazdırıp teslim etmek", "YZ'ye konuyu anlattırıp not almak".
- Öğrenciler her kartı çizgide bir yere koyar ve gerekçesini söyler.
- Anlaşmazlık çıkan kartlar üzerinden sınıfın ortak kuralı 3–5 madde olarak yazılır.
Dikkat. Çıkan kurallar okulun ve dersin politikasıyla çelişmemeli; okulunuzun YZ ilkeleri için Şablonlar sayfasına bakın.
- 04
Nereden biliyor?
- Kademe
- İlkokul 4 – lise
- Süre
- 30 dk
- Biçim
- Akıllı tahtada, öğretmen yürütür
Beyan gerekir
Amaç. YZ cevaplarını kanıt sorarak sorgulama alışkanlığı kazanmak.
- Öğrencilerden konuyla ilgili sorular toplayın; soruları YZ aracına siz yazın.
- Her cevaptan sonra sınıf üç soru sorar: "Bunu nereden biliyor? Kanıtı ne? Başka bir kaynak ne diyor?"
- Cevaplardan biri ders kitabı ya da güvenilir bir kaynakla birlikte kontrol edilir.
- Sınıf, YZ'nin emin göründüğü ama yanıldığı bir anı not eder.
Dikkat. Konuyu akıllı tahtada YZ desteğiyle işlemek Etik Beyan gerektirir. Aracı dersten önce test edin; öğrencilerin kişisel bilgisini soruya yazmayın.
- 05
İki kaynak, bir konu
- Kademe
- Lise – yükseköğretim
- Süre
- 40 dk
- Biçim
- Akıllı tahtada, öğretmen yürütür
Beyan gerekir
Amaç. YZ özetini güvenilir bir kaynakla karşılaştırıp neyin eksik, fazla ya da yanlış olduğunu görmek.
- Ders kitabından ya da güvenilir bir ansiklopediden bir paragraf seçin.
- Aynı konuyu derste YZ aracına özetletin ve iki metni yan yana gösterin.
- Gruplar farkları üç sütuna yazar: YZ'de olup kaynakta olmayan, kaynakta olup YZ'de olmayan, çelişen.
- Sınıf, hangi farkın önemli olduğunu tartışır.
Dikkat. Etik Beyan gerekir. Telif hakkı olan uzun metinleri YZ aracına yapıştırmayın; kısa bir alıntı ya da açık lisanslı bir metin seçin.
- 06
YZ bunu bilmez
- Kademe
- İlkokul 4 – lise
- Süre
- 40 dk + ev görüşmesi
- Biçim
- Akıllı tahtada, öğretmen yürütür
Beyan gerekir
Amaç. YZ'nin yerel ve yaşanmış bilgide ne kadar zayıf olabileceğini görmek; bilginin insanlardan da toplandığını fark etmek.
- Okulun bulunduğu yerle ilgili, cevabını yaşlıların bildiği bir soru seçin (ör. mahallenin eski adı, bir çeşmenin hikâyesi).
- Soruyu derste YZ aracına sorun; cevabı tahtaya yazın.
- Öğrenciler aynı soruyu evde bir büyüğüne sorar ve cevabı yazar.
- Sonraki derste cevaplar karşılaştırılır; YZ'nin uydurduğu ya da genel geçtiği yerler bulunur.
Dikkat. Etik Beyan gerekir. Öğrencilerin ailelerinden topladığı bilgileri YZ aracına girmeyin; karşılaştırmayı sınıfta, kâğıt üzerinde yapın.