MEB’e bağlı okullarda çalışan öğretmenler için kural Ocak 2026’da yayımlanan Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu ile netleşti. Kılavuzun 4. bölümü, öğretmenin hangi durumda Etik Beyan Formu doldurması gerektiğini örneklerle anlatıyor. Form, YAZEK adlı sistemden (yazek.meb.gov.tr) çevrim içi doldurulur. Sistem 2 Şubat 2026’da kullanıma açıldı.
Kısa cevap
Kılavuz kuralı şöyle koyuyor: öğrencinin bir yapay zekâ aracıyla doğrudan etkileşime girdiği, öğrenci verisinin bir yapay zekâ aracına yüklendiği ya da yapay zekâ çıktısının öğrenci hakkında bir değerlendirme veya karar için kullanıldığı her süreç bir “yapay zekâ uygulaması”dır ve beyan zorunludur.
Öğretmenin kendi ders hazırlığı, materyal üretimi, alan araştırması ve mesleki gelişimi için yapay zekâ kullanması ise beyan gerektirmez.
Kılavuzdaki örnek durumlar
| Kullanım alanı | Örnek | Beyan |
|---|---|---|
| Öğrenci etkileşimi | Öğrencilerin derste YZ ile soru-cevap yapması ya da görsel, müzik gibi üretimler yapması; öğretmenin akıllı tahtada bir konuyu YZ desteğiyle işlemesi | Gerekir |
| Öğrenci verisinin işlenmesi | Kompozisyon, ödev, ses kaydı, rapor gibi öğrenci ürünlerinin YZ ile analizi; not ya da kazanım verilerinin işlenmesi | Gerekir, isimler gizlenmiş ve anonimleştirilmiş olsa bile |
| Ölçme, değerlendirme ve karar desteği | Öğrenci ürünlerini puanlama, geri bildirim üretme; seviye belirleme ya da gruplara ayırma | Gerekir |
| Ders hazırlığı, materyal, mesleki gelişim | Ders planı, etkinlik fikri, sunum, video hazırlama; makale tarama ve özetleme | Gerekmez |
| Öğrencinin bireysel kullanımı | Öğrencinin öğretmen yönlendirmesi ya da okul ödevi olmaksızın, evde kendi başına kullanması | Gerekmez |
Kılavuzun iki hatırlatması önemli: öğrenciyle kullanılacak aracı öğretmen önceden test etmeli ve güvenlik filtrelerinin çalıştığından emin olmalı. Ayrıca yapay zekâ hiçbir koşulda öğrenciye verilecek notu tek başına belirleyemez.
Dikkat: “ismi sildim” yeterli değil
En sık yapılan yanlış, öğrencinin adını silip ödevini bir yapay zekâ aracına yüklemenin beyan gerektirmediğini düşünmek. Kılavuz bunu açıkça kapsıyor: öğrenci ürünü ya da akademik verisi, isimler gizlenmiş ve anonimleştirilmiş olsa dahi bir yapay zekâ sistemiyle işleniyorsa beyan zorunludur.
egitimce’deki istemler bu yüzden hiçbir öğrenci verisi istemeyecek biçimde yazıldı.
Beyan nasıl doldurulur?
- Form, uygulama başlamadan önce doldurulur.
- Kimlik ve iletişim bilgileriniz MEBBİS’ten otomatik gelir. Okul, sınıf düzeyi, ders, şube, uygulamanın amacı, kullanılacak araç ve kısa bir açıklama istenir; son adımda uygulamanın etik ilkelere uygun yürütüleceğini beyan edersiniz.
- Taslak olarak kaydedilen form düzenlenebilir, ama onaylandıktan sonra değiştirilemez ve silinemez.
- Uygulamayı başlatmak için okul ekibinden ya da bir kuruldan onay almanız gerekmez. Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi formu rehberlik için görebilir; bariz bir risk görürse (ör. KVKK’ye aykırı veri toplama) “uygulamayı başlatmayın/durdurun” uyarısı verebilir ve durumu inceleyebilir.
Bir ihlal fark edilirse
Öğrenci, veli ya da okul personeli bir etik ihlal olduğunu düşünürse gerekçesiyle birlikte dilekçeyle okul müdürlüğüne bildirir. Süreç şöyle ilerler:
- Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi (okul müdürü başkanlığında, üç üye) başvuruyu en geç 15 gün içinde inceler. İhlal varsa uygulama durdurulur.
- Karara itiraz il ya da ilçe kuruluna yapılır; kurul en geç 15 gün içinde karar verir.
- Bu karara itiraz il/ilçe kurulu aracılığıyla Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Üst Kurulu’na gider; Üst Kurul en geç 30 gün içinde karar verir.
Kılavuz, ihlal sürecindeki tüm bilgi ve belgelerin gizli tutulacağını ve tarafların mahremiyetinin korunacağını belirtir.
Özel okullar ve diğer kurumlar
Kılavuz, Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi’nin “her tür ve derecedeki resmî ve özel okul müdürlükleri” ile bilim ve sanat merkezleri ve halk eğitim merkezlerinde kurulacağını söyler. Yükseköğretim bu kılavuzun kapsamında değildir; üniversiteler için bkz. Yükseköğretim.
Kılavuzda yer almayan ya da tereddüt yaşanan durumlarda Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının görüşü alınır.