Yapay zekâ araçları akıcı ve kendinden emin yazar; bu, yazdıklarının doğru olduğu anlamına gelmez. MEB Etik Kılavuzu yanlış veya yanıltıcı bilgi üretimi (halüsinasyon) riskini açıkça belirtir ve özellikle sınav hazırlama ve not verme gibi kritik kullanımlarda dikkat ister. Bir çıktıyı sınıfa götürmeden önce şu altı soruyu sorun.
1. Bilgi doğru mu?
Her olgu, tarih, sayı ve tanımı bildiğiniz bir kaynakla karşılaştırın: ders kitabı, öğretim programı, güvenilir bir ansiklopedi. Matematik ve fen sorularında cevap anahtarını kendiniz çözerek kontrol edin; yapay zekâ işlem hatası yapabilir ya da iki doğru seçenekli soru yazabilir.
2. Kaynak gerçek mi?
Yapay zekâ var olmayan kitap, makale, yazar ve bağlantı uydurabilir. YÖK’ün etik rehberi de bunu açıkça uyarır: araç uydurma kaynakları gerçekmiş gibi sunabilir. Verilen her kaynağı bir kütüphane kataloğunda ya da akademik arama motorunda arayın; bulamıyorsanız kullanmayın.
3. Düzey uygun mu?
Kelimeler, cümle uzunluğu ve örnekler sınıfınıza uygun mu? Okul öncesi ve ilkokulda özellikle dikkat edin: yapay zekâ “çocuklar için” dediğinizde bile soyut kelimeler kullanabilir.
4. Önyargı ya da kalıp yargı var mı?
Örneklerde hep aynı cinsiyet, meslek, bölge ya da aile yapısı mı kullanılmış? Kılavuz, ayrımcı ve ön yargılı sonuçlara dikkat edilmesini ve tüm öğrencileri kapsayan içerik üretilmesini ister. Örnekleri çeşitlendirin.
5. Programla ve değerlerle uyumlu mu?
İçerik öğretim programındaki öğrenme çıktılarıyla örtüşüyor mu, konunun dışına taşmış mı? Kılavuz ayrıca içeriğin millî eğitimin amaçlarıyla uyumlu olmasını, ayrıştırıcı ya da kültürel zarara yol açabilecek içerik barındırmamasını ister.
6. Telif sorunu var mı?
Yapay zekânın ürettiği metin bir kitaptan ya da sitedeki metne çok benziyorsa kullanmayın. Görsel önerilerinde lisansı kendiniz kontrol edin.
Hızlı yol: araca da sordurun
Kontrolün yerini tutmaz ama yardımcı olur:
Az önce verdiğin cevaptaki her olgusal iddiayı listele ve hangilerinden emin olmadığını belirt. Kaynak verdiysen, bunların gerçekten var olduğundan emin misin?
Aracın “eminim” demesi doğruluğun kanıtı değildir; bu soru yalnızca nereye bakmanız gerektiğini gösterir.