İçeriğe geç
egitimce

Rehber

Derste yapay zekâ için sekiz güvenli kullanım kuralı

MEB'in etik ilkelerinden çıkan, her gün uygulanabilecek kısa kurallar: veri, kontrol, şeffaflık, yaş koşulu ve öğretmenin son sözü.

Son güncelleme: 15 Kasım 2026

MEB’in Etik Kılavuzu sekiz etik ilke sayar: insan merkezli ve hak temelli yaklaşım; eşitlik ve kapsayıcılık; şeffaflık ve açıklanabilirlik; mahremiyet, gizlilik ve veri yönetişimi; güvenilirlik, emniyet ve teknik sağlamlık; hesap verebilirlik ve insan denetimi; eğitsel değer ve nitelikli katkı; millî ve manevi değerlere uyum. Aşağıdaki kurallar bu ilkelerin sınıfa yansıyan karşılığıdır.

1. Öğrenci verisi girmeyin

Öğrenci adı, numarası, notu, ödevi, fotoğrafı, ses kaydı, sağlık ya da disiplin bilgisi yapay zekâ aracına girilmez. Girmeniz gerekiyorsa bu bir “yapay zekâ uygulaması”dır ve önce Etik Beyan Formu gerekir; ayrıca KVKK yükümlülükleri doğar. Ayrıntı: Öğrenci verisi ve yapay zekâ.

2. Çıktıyı her zaman kontrol edin

Yapay zekâ yanlış ya da uydurma bilgi üretebilir; buna “halüsinasyon” denir. Kılavuz, üretilen ders materyallerinin doğruluğunun ve programa uygunluğunun öğretmenin sorumluluğunda olduğunu açıkça belirtir. Bir kontrol listesi için: Yapay zekâ çıktısını kontrol etmek.

3. Son karar sizindir

Not verme, seviye belirleme, sınıf geçme, disiplin gibi öğrenciyi doğrudan etkileyen kararlarda yapay zekâ yalnızca yardımcı olabilir. Kılavuza göre yapay zekâ hiçbir koşulda öğrenciye verilecek notu tek başına belirleyemez.

4. Yapay zekâ katkısını belirtin

Öğrencilere dağıttığınız bir materyalin önemli bir kısmı yapay zekâ ile üretildiyse bunu söylemek, öğrencilere de aynı şeffaflığı öğretir. Kılavuz, yapay zekâ katkısıyla oluşturulan içerikte bu katkının açıkça belirtilmesini ister.

5. Yaş koşuluna bakın

Araçların kendi yaş koşulları vardır: örneğin Claude 18 yaşından küçükler için değildir, ChatGPT 13–18 yaş arası için ebeveyn izni ister. Öğrencilerle bir araç kullanmadan önce Araçlar sayfasına ve aracın güncel koşullarına bakın; beyan da gerekeceğini unutmayın.

6. Aracı önce kendiniz deneyin

Öğrencinin kullanacağı bir aracı sınıfa getirmeden önce aynı görevle kendiniz deneyin. Kılavuz, öğretmenin aracı önceden test etmesini ve güvenlik filtrelerinin çalıştığından emin olmasını ister. Sistem kesilirse ne yapacağınızı da planlayın.

7. Eğitsel amacı net tutun

Yapay zekâyı moda olduğu için değil, belirli bir öğrenme hedefine katkı sağladığı için kullanın. Kılavuz, kullanımın gerekçesinin geçici eğilimler değil kanıta dayalı eğitsel fayda olması gerektiğini vurgular.

8. Telif ve kaynak sorumluluğu sizde

Yayınevi kitaplarından ya da test kitaplarından metin ve soru yapıştırmayın; yapay zekânın önerdiği görsel, kaynak ve bağlantıların gerçekten var olduğunu ve kullanım izninin bulunduğunu doğrulayın.


MEB’in Temmuz 2025’te yayımladığı öğretmen rehberi de (“Yapay Zekâ ve Eğitim: Öğretmenler İçin Uygulamalı Prompt Mühendisliği ve Üretken Araçlarla Yenilikçi Öğrenme Stratejileri”) yedi etik ilke sayar: adalet ve eşitlik, mahremiyet ve veri güvenliği, şeffaflık, hesap verebilirlik ve sorumluluk, otonomiye saygı, sosyal sorumluluk ve toplumsal etki, zarar vermeme.

Kaynaklar

  1. MEB, Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (Ocak 2026), Bölüm 2 Etik İlkeler
  2. MEB duyurusu, "Öğretmenler için yapay zekâ destekli eğitim rehberi hazırlandı" (5 Temmuz 2025)